Της Δρ. Γεωργίας Κακούρου Χρόνη, Επιμελήτριας της Κουμανταρείου Πινακοθήκης Σπάρτης, Παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης 

H Κουμαντάρειοs Πινακοθήκη Σπάρτης-Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης από τις 29 Νοεμβρίου 2013 έως το τέλος Μαϊου 2015 φιλοξένησε την έκθεση «Χαρτογραφία του χώρου και του χρόνου ... στο φως της ιστορίας και της θρησκείας. Παλαιοί χάρτες του ευρύτερου ελλαδικού χώρου από τη συλλογή Π.Ν. Σουκάκου».

ΧαρτογραφίαΗ συλλογή περιελάμβανε αντιπροσωπευτικά δείγματα της ευρωπαϊκής χαρτογραφίας από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα. Περίτεχνοι και ιδιόμορφοι χάρτες αποτύπωναν την πορεία του ελληνισμού εν χώρω και εν χρόνω, αναδεικνύοντας τη συνομιλία του με τους λαούς της Εγγύς Ανατολής και τον πρωτεύοντα ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου στην ανάπτυξη του πολιτισμού της Δυτικής Ευρώπης.

Η Αναγέννηση με τα εξερευνητικά ταξίδια του 15ου αιώνα και τις ανακαλύψεις που  συμπλήρωσαν τις γνώσεις των ανθρώπων για τον τοτινό κόσμο, οδήγησαν στην άνθηση της χαρτογραφίας και καθιέρωσαν τη γεωγραφία ως απαραίτητο στοιχείο της εκπαίδευσης.

Η έκθεση περιελάμβανε τις ενότητες: «Προμετωπίδες και σελίδες τίτλου», από μνημειώδεις χαρτογραφικές εκδόσεις-σταθμούς στην ιστορία της χαρτογραφίας· εντυπωσιακές αλληγορικές συνθέσεις που διακοσμούσαν τη δεύτερη και την τρίτη σελίδα κάθε άτλαντα.

«Χαρτογραφία του χερσαίου και νησιωτικού χώρου της Ανατολικής Μεσογείου» με χάρτες που αποτύπωναν γεωγραφικά διαμερίσματα του ελλαδικού χώρου και κατόψεις των κυριότερων πόλεων, τα μεγαλύτερα νησιά του Αιγαίου Πελάγους, τα παράλια της Μικράς Ασίας, την  περιοχή της Κωνσταντινούπολης και τα Στενά των Δαρδανελλίων. 

Χαρτογραφία

«Ιστορική χαρτογραφία»που αποτύπωνε τις περιοχές που συνδέθηκαν με διάφορα μυθολογικά και ιστορικά γεγονότα. Πηγές, η ελληνική και η ρωμαϊκή μυθολογία (Αργοναυτική εκστρατεία, Ιλιάδα, Οδύσσεια, Αινειάδα), η αρχαία ελληνική ιστορία (Περσικοί πόλεμοι, Πελοποννησιακός πόλεμος, Κύρου Ανάβασις, Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου), η ρωμαϊκή και η βυζαντινή ιστορία καθώς και τα ιστορικά γεγονότα της νεότερης Ελλάδας.

«Θρησκευτική και εκκλησιαστική χαρτογραφία», με αναφορά στη γεωγραφία της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης με επίκεντρο τους Αγίους Τόπους και με τόπους στους οποίους πραγματοποιήθηκαν οι εκκλησιαστικές σύνοδοι.

Χαρτογραφία

«Σατιρικοί χάρτες» που χρησιμοποιούσαν το γεωγραφικό ανάγλυφο για να καταδείξουν το πολιτικό παρασκήνιο και να ασκήσουν κριτική μέσω της σάτιρας στην πολιτική των διαφόρων χωρών.

Χαρτογραφία

Υλικό εξαιρετικά πρόσφορο για τα εκπαιδευτικά προγράμματα όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, ακόμη και για τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας. Η αναφορά σε κάποιες δραστηριότητες που προτάθηκαν σ’ αυτά τα προγράμματα στοχεύει στο να καταδείξει ότι, πέρα από τις γνώσεις, ο χάρτης μπορεί να εξελιχθεί σε ένα ευχάριστο παιχνίδι που με αφετηρία την παρατήρηση καταλήγει σε δημιουργία με αισθητικές προεκτάσεις και ευχάριστες εκπλήξεις.

Χαρτογραφία

Η χαρτογραφική περιπλάνηση μπορεί να μας οδηγήσει πολύ πίσω στον χρόνο· έξι χιλιετιρίδες και ακόμη περισσότερες πριν από τη γέννηση του Χριστού, στη νότια Τουρκία, κοντά στο βουνό Χασάν Νταγ (ηφαίστειο HasanDag) και το νεολιθικό χωριό Καταλχοϊκ (Çatalhöyük) που έχει απαθανατιστεί σε μια τοιχογραφία που ήρθε στο φως στις ανασκαφές που διενεργήθηκαν εκεί κατά τα έτη 1961-1965. Ακόμη πιο μακρινό ταξίδι, στον χώρο όχι στον χρόνο, είναι αυτό στο νότιο Ιράκ, στην αρχαία Βαβυλώνα· η πόλη απεικονίζεται σ’ έναν πήλινο χάρτη (σήμερα βρίσκεται στο Βρεττανικό Μουσείο) στο κέντρο του και περιβάλλεται γύρω γύρω από νερό. Κι ένα πιο κοντινό ταξίδι, στη βόρειο Ιταλία για να δούμε τα χιλιάδες πετρογραφήματα στην κοιλάδα Καμόνικα (ή Val Camonica), ανάμεσά τους κι εκείνα που απεικονίζουν οικισμούς.

Τα χαρτογραφικά ενδιαφέροντα παρoτρύνουν τη γνωριμία με κορυφαίους διανοητές που συνέβαλαν στην πιστότερη εικόνα που έχουμε για τον κόσμο μας και που οι αφηγήσεις τους γοητεύουν· ανάμεσά τους: ο Αρχιμήδης (287-212 π.Χ), ο Αρίσταρχος Σάμιος (310-230 π.Χ.), ο Κλαύδιος Πτολεμαίος (127-151 μ.Χ.), ο Κοπέρνικος(1473-1543), οΕμμανουήλ Χρυσολωράς (1350-1425), ο Νικόλαος Σοφιανός (1500-1551), ο AbrahamOrtelius (1527-1598), ο GerardusMercator (1512-1594) και πολλοί άλλοι· έτσι σιγά σιγά οδηγούμεθα στους σύγχρονους τρόπους πλοήγησης, όπως είναι τα GPS (GlobalPositioningSystem) ή το GoogleEarth.

Χαρτογραφία

Εδώ προτείνουμε ως αφετηρία της περιπλάνησής μας πέντε χάρτες (ένας από κάθε κατηγορία) από τη συλλογή Π.Ν. Σουκάκου.

Ανάμεσα στους «επιστημονικούς» χάρτες, υπάρχουν και κάποιοι άλλοι, πολύ περίεργοι, όπως αυτός που επιχειρεί να βοηθήσει έναν αμήχανο σπουδαστή να κινηθεί στη μακρόχρονη ιστορία της τέχνης.

Χαρτογραφία

«The history of art imagined as a map», δημοσιευμένος στο βιβλίο του James Elkins,
Stories of Art, Routledge, 2002,
σελ. 7.

Και άλλοι πιο εντυπωσιακοί που έχουν φιλοτεχνηθεί από καλλιτέχνες με πολλαπλά μηνύματα, όπως είναι οι «ημερολογιακοί χάρτες» του Στίβεν Αντωνάκου (Stephen Antonakos).

Χαρτογραφία

ΧαρτογραφίαΟ καλλιτέχνης γεννήθηκε το 1926 στον Άγιο Νικόλαο Λακωνίας και στην ηλικία των τεσσάρων ετών μετανάστευσε με την οικογένειά του στη Νέα Υόρκη, όπου και πέθανε το 2013. Η καριέρα του υπήρξε διεθνής, ο καλλιτέχνης είναι αναγνωρίσιμος σε όλον τον κόσμο και ο ίδιος μας χαιρετά με έργο του κάθε φορά που στις μετακινήσεις με το μετρό, βρισκόμαστε στον σταθμό των Αμπελοκήπων. Στην αναδρομική έκθεση του καλλιτέχνη που πραγματοποίησε το Μουσείο Μπενάκη (18 Δεκεμβρίου έως 9 Μαρτίου 2008), εξετέθησαν και οι ημερολογιακοί χάρτες, χάρτες που «χαρτογραφούν» τον χρόνο: ξυλάκια, χαρτάκια, γραμματόσημα, ένα νόμισμα, ένα απόκομμα εισιτηρίου, μια καραμέλα, ένα πετραδάκι συνθέτουν τις μικρές εν χρόνω διαδρομές του Αντωνάκου στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις. Τα έργα αυτά φέρουν του τίτλους «Travel collages» και «Last collages». 

Ιδιαίτερα εντυπωσιακοί και δυσκολοδιάβαστοι είναι οι χάρτες του Κωνσταντίνου Ξενάκη που γεννήθηκε στο Κάιρο, το 1931 και σήμερα μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στην Αθήνα και το Παρίσι. Στους χάρτες του χρησιμοποιεί διάφορους κώδικες, όπως είναι τα ιερογλυφικά και η σφηνοειδής γραφή, σύμβολα δηλαδή, με τα οποία επιδιώκει να επικοινωνήσει με τον θεατή. Η επικοινωνία καθίσταται δύσκολη στις μέρες μας, όπως δηλώνει και ο χάρτης της Ελλάδας για τον οποίο ο ίδιος ο καλλιτέχνης στο κάτω περιθώριό του μας παρέχει την πληροφορία, με κεφαλαιογράμματη γραφή, «Αυτή η Ελλάδα δημιουργήθηκε στις 28-12-31 μ.Χ. στις 6 το πρωί (Con. Xen.)». Ο καλλιτέχνης επιμένει στη δυσχέρεια της συνομιλίας και με τη φράση του Γιώργου Σεφέρη που σημειώνει στο δεξύ περιθώριο του χάρτη του «Η Ελλάδα η χώρα των παράλληλων μονολόγων».

Χαρτογραφία

Όλοι αυτοί οι χάρτες αποτελούν ένα τεράστιο υλικό για να εμπνεύσει τα παιδιά στις δικές τους προτάσεις: Διατροφικούς χάρτες σχεδίασαν τα παιδιά της Β τάξης του 1ου Δημοτικού Σχολείου Σπάρτης: στο περιθώριο, ή και μέσα, του χάρτη της Λακωνίας σημείωσαν τα γεωργικά προϊόντα του νομού.

Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας του παιδικού σταθμού «Παιδόραμα», παρατηρώντας τη διαδρομή από την Πινακοθήκη στο Σχολείο, συνέλλεξαν μικροαντικείμενα και τα ενσωμάτωσαν στον χάρτη τους κατά το πρότυπο του Στίβεν Αντωνάκου...

xroni xartes 13 14 15

Ενώ είναι πολλές οι προτάσεις που προτείνονται από τα ίδια τα παιδιά και μπορεί να καταστούν μέρος των δημιουργικών ενασχολήσεων του καλοκαιριού: 

  • Χαρτογραφώ την αγαπημένη μου διαδρομή και σχεδιάζω ό,τι μου αρέσει περισσότερο σ’ αυτή (ένα σπίτι, ένα κατάστημα, ένα λουλούδι, ένα άγαλμα, ένα ζώο κτλ.) ή σημειώνω ένα στιγμιότυπο ή τα αρεστά και τα δυσάρεστα.
  • Χαρτογραφώ την πόλη στην οποία κατοικώ και σημειώνω τα μνημεία που θα προτείνω – οπωσδήποτε – να δει ο επισκέπτης της.
  • Χαρτογραφώ την πόλη της καταγωγής μου, συνεργάζομαι με τους γονείς μου και σημειώνω τα αξιοθέατα που θα παρουσιάσω στους/στις συμμαθητές/συμμαθήτριές μου.
  • Εάν έχω πρόσβαση στο διαδίκτυο, βλέπω τον χάρτη της πόλης μου και τον συγκρίνω με αυτόν που σχεδίασα. Ανακοινώνω τα συμπεράσματά μου στους φίλους μου/στις φίλες μου.
  • Συγκρίνω τις χώρες του άλλοτε και του τώρα: Η αρχαία Κολχίδα - στην οποία σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία βρισκόταν το χρυσόμαλλο δέρας που αναζήτησε ο Ιάσονας και οι Αργοναύτες - είναι η περιοχή της σημερινής Γεωργίας από την οποία κατάγονται και μερικοί συμμαθητές/τριές μου.

Με αφόρμηση τους σατιρικούς χάρτες, τα μεγάλα παιδιά συζητούν την παρατήρηση του Μπωντλαίρ που αναφέρει ο Μπασελάρ: «Τα έθνη ... τεράστια ζώα που η οργάνωσή τους ανταποκρίνεται στο περιβάλλον τους». Ή επιχειρούν να «αποκωδικοποιήσουν» τις επιγραφές στην αγγλική γλώσσα που περιέχονται στους κύκλους στις τέσσερις γωνίες του ιστορικού χάρτη από τη συλλογή Π.Ν. Σουκάκου που είχε εκτεθεί στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη.

Χαρτογραφία

το bookbook.gr προτείνει

Βοηθήστε το παιδί σας να γίνει αναγνώστης

Γονείς ενθαρρύνετε τα παιδιά να διαβάσουν!
Αν και δεν υπάρχουν οδηγίες για να εφαρμόσετε, αν και δεν υπάρχουν θαυματουργές τεχνικές, δείτε εδώ κάποιες προτάσεις που μπορεί να οδηγήσουν ένα παιδί να γίνει αναγνώστης.

Διαβάστε περισσότερα

το αγαπήσατε

βιβλία με αγαπημένη εικονογράφηση

Ο Randolph Caldecott (1846 – 1886) θεωρείται ο πατέρας των βιβλίων με εικόνες. Όπως εξηγεί με σαφήνεια ο Maurice Sendak:

Διαβάστε περισσότερα

προτεινόμενα άρθρα

 


 Σεμινάρια bookbook.gr

η Ιστορία ακούει Η Ιστορία βλέπει  

Παρακολουθήστε τα σεμινάρια του bookbook.gr
(Για εγγεγραμμένα μέλη μόνο **Πρέπει να έχετε κάνει πρώτα login**) 

δημοφιλή θέματα βιβλίων στο bookbook.gr

Αρκούδες Αστυνομικά Γαλλία Δώρα Εβραίοι Ελλάδα, ελληνική επανάσταση 1821 Ευρώπη Ηρωίδες Καλοκαίρι Καπέλα Κυκλάδες Σπίτια Τσίρκο Υφάσματα Χριστούγεννα άγγελοι άγρια ζώα άλογα έρωτας έφηβοι ήρωες αγάπη αγόρια αδέρφια αλεπούδες αλφαβητάρια ανάγνωση ανάποδα παραμύθια ανθρώπινα δικαιώματα αριθμοί αρχαία Ελλάδα αρχιτεκτονική αστέρια αστρονομία βασιλιάδες βατράχια βιβλία βιβλιοθήκες βιβλιοπωλεία βιογραφίες βροχή βυζαντινή αυτοκρατορία βυθός γάτες γέφυρες γίγαντες γενέθλια γεωμετρία γιαγιάδες γιορτή γλυπτική γονείς και παιδιά δάση δέντρα δεινόσαυροι δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος δημιουργικότητα διάστημα διακοπές διαφορετικότητα δράκοι ειρήνη εκπαιδευτικοί ελέφαντες ελληνική μυθολογία ενηλικίωση εξερευνήσεις εξωγήινοι επιστήμη επιστήμονες εποχές ερωτήσεις ευτυχία εφευρέσεις εφηβεία ζουζούνια ζούγκλες ζωγράφοι ζωγραφική ζωγραφικοί πίνακες ζώα ημερολόγια θάλασσα θάνατος θεατρικά έργα θησαυροί ιδέες ιππότες ιστορία, ελληνική ιστορία, παγκόσμια ιστορίες κήποι καράβια κατοικίδια ζώα κηπουρική κλιμακωτά παραμύθια κορίτσια κουνέλια κουτιά κόμικς λέξεις λαγοί λαχανικά λιοντάρια λουλούδια λύκοι μάγισσες μάγοι μέλλον μαγειρική μαθηματικά μαμάδες μετανάστες μηχανές μηχανική μουσεία μουσική μπαμπάδες μύθοι νάνοι νεράιδες νησιά ντετέκτιβ νύχτα ξωτικά ξόρκια οικογένεια οικολογία οικονομία ορχήστρες ουράνιο τόξο πέταγμα παιδιά παιδιά με ειδικές ικανότητες παιδική ηλικία παιχνίδια παππούδες παραμύθια παρελθόν πειρατες περάσματα περιβάλλον περιβαλλοντική ρύπανση περιπέτειες ποίηση ποδόσφαιρο πολιτικά δικαιώματα ποντίκια ποτάμια πουλιά πρίγκιπες προϊστορία πρόσφυγες πρώτος παγκόσμιος πόλεμος πτήση πόλεις πόλεμος ρομπότ ρούχα σαλιγκάρια σελήνη σεξ σκιάχτρα σκοτάδι σκύλοι συμπεριφορά τρόποι συναισθήματα σχήματα σχολεία σχολείο σχολικός εκφοβισμός σύννεφα τέρατα τέχνη τέχνηεκπαίδευση τίγρεις ταξίδια τηλεόραση υποβρύχια φάλαινες φαγητό φαντάσματα φανταστική λογοτεχνία φιλίες φιλοσοφία φοβίες φυσική φόβος φύση χάρτες χειμώνας χελώνες χορός χρυσάφι χρυσοθήρες χρόνος χρόνος μέτρηση χρώματα όνειρα ύπνος
ICI-paper.com

 

bookbook.gr εργαστήρια

συνδέσεις
bookbook.gr
κλείσιμο