Βάλτε μπρος τις μηχανές της ανάγνωσης

1. Τι εννοούμε όταν λέμε σήμερα «φιλαναγνωσία»;

Α. Είναι το όνομα μιας σχολικής ώρας στο πρόγραμμα του δημοτικού;
Β. Είναι προγράμματα κατά τα οποία οι δάσκαλοι στα σχολεία σχεδιάζουν δράσεις με αφετηρία κάποια βιβλία;
Γ. Είναι οι δράσεις που οργανώνονται μόνο στα σχολεία ή αφορά και δράσεις άλλων φορέων – βιβλιοθήκες, λέσχες ανάγνωσης, εκδηλώσεις εκδοτών;
Δ. Ο όρος φιλαναγνωσία αναφέρεται κυρίως στα βιβλία μυθοπλασίας ή περιλαμβάνει και την καλλιέργεια των δεξιοτήτων εκείνων στα παιδιά που θα τους επιτρέπει να αντλούν γνώσεις και να αναζητούν πληροφορίες;

Έτσι όπως εγώ αντιλαμβάνομαι τον όρο, φιλαναγνωσία είναι κυρίως η καλλιέργεια αναγνωστικής συμπεριφοράς. Μέσα από την καθημερινή αναφορά μας στα βιβλία τα παιδιά εξοικειώνονται με πρακτικές ανάγνωσης. Δεν σημαίνει πως όλοι θα γίνουν αναγνώστες, όλοι όμως θα γνωρίζουν πως αν ψάχνουν κάτι πρέπει να το βρουν στα βιβλία, θα αναγνωρίζουν κάποιους πολύ γνωστούς διεθνώς ήρωες λογοτεχνίας και κάποιους λογοτεχνικούς τόπους και θα έχουν καταλάβει πως μια ιστορία χωράει να τρυπώσει και σε μια άσκηση μαθηματικών ή πως η ιστορία διδάσκεται κυρίως μέσα από τη μελέτη των πηγών και τη μελέτη αντίθετων ιστορικών προσεγγίσεων.

2. Η καλλιέργεια της ανάγνωσης απαιτεί υπομονή, αντοχή σε αποτυχημένες προσπάθειες και κουράγιο να συνεχίζεις

Αν θέλουμε να πετύχουμε την εξοικείωση όλων των παιδιών με την ανάγνωση, όπως την περιέγραψα παραπάνω, χρειάζεται να είμαστε σε καθημερινή επαφή με τα βιβλία, να γνωρίζουμε το περιεχόμενό τους, να μπορούμε με ευκολία να πηγαίνουμε από το ένα βιβλίο στο άλλο. Για αυτή την ατμόσφαιρα ανάγνωσης χρειάζεται συνέχεια και δράσεις μακράς διαρκείας. Κύριο χαρακτηριστικό, όμως, όλων των προσπαθειών για την καλλιέργεια της ανάγνωσης στις παιδικές ηλικίες και οι εθνικές αλλά και οι ατομικές είναι πως δεν έχουν διάρκεια. Και πως οι επόμενες δράσεις που έρχονται να αντικαταστήσουν τις προηγούμενες, καταργούν οτιδήποτε είχε επιτευχθεί. Ακόμα και στη μακροβιότερη προσπάθεια καλλιέργειας της ανάγνωσης στα παιδιά αυτή του Κέντρου Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών δεν καταγράφηκαν τα αποτελέσματά της ποτέ σε κάποια έρευνα. Αλλά και από τάξη σε τάξη στο σχολείο υπάρχει διαφορετική προσέγγιση της φιλαναγνωσίας, από το δημοτικό στο γυμνάσιο κ.ο.κ.

3. Εκπαίδευση των φοιτητών των παιδαγωγικών και βιβλιοθηκονομικών σχολών για την ανανέωση και τον εμπλουτισμό της καλλιέργειας της ανάγνωσης.

Οι φοιτητές δεν αρκεί να έρχονται σε επαφή με την παιδική λογοτεχνία ή να εφαρμόζουν βασικές παιγνιώδεις δραστηριότητες μέσα στην τάξη. Η ανάγνωση δεν καλλιεργείται με τεχνικές εμψύχωσης ή με παιχνίδια. Αυτά μπορούν να γίνουν εργαλεία στα χέρια όποιου έχει:

Α. Καλή γνώση της βιβλιογραφίας και συνεχή ενημέρωση των διεθνών τάσεων στο χώρο του παιδικού βιβλίου έτσι ώστε να μπορεί να επιλέξει βιβλία και να σχεδιάσει θεματικές προσεγγίσεις, δηλαδή να οργανώσει στην τάξη ή στη βιβλιοθήκη όχι μια τυχαία παρουσίαση ενός βιβλίου αλλά να το εντάξει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, καταδεικνύοντας με αυτό τον τρόπο μια αναγνωστική πορεία που μπορεί ένα παιδί να ακολουθήσει για να ανακαλύψει συγγένειες αλλά και διαφορές, να συγκρίνει και να υποστηρίξει την άποψή του, να μεταμορφωθεί δηλαδή με τον καιρό και την εξοικείωση σε ένα δυνητικά κριτικό αναγνώστη.
Β. Αφομοιώσει διάφορες αναγνωστικές θεωρίες έτσι ώστε να μπορεί να τις μετασχηματίσει σε παιχνίδια μέσα στην τάξη ή τη βιβλιοθήκη. Να αισθάνεται αυτοπεποίθηση να παραμείνει στο κείμενο, να το ξεκλειδώσει, να αποκωδικοποιήσει την εικονογράφησή του να βρει συγγένειες και να χτίσει γέφυρες χωρίς να χρειάζεται να προσφύγει σε «τεχνικές» ή στο να προτείνει αμέσως στα παιδιά να ζωγραφίσουν κάτι από το βιβλίο ή να γράψουν το δικό τους τέλος κλπ.
Γ. Τέλος, έχει ανακαλύψει μέσα του μια προσωπική οπτική για τα έργα της λογοτεχνίας, την εικονογράφηση και την προσέγγιση της γνώσης. Ένας δάσκαλος που δεν διαβάζει ο ίδιος, που δεν εκτιμά ή δεν συγκινείται από το βιβλίο που προτείνει στους μαθητές του δεν μπορεί εκτελώντας κάποιες οδηγίες να καλλιεργήσει την ανάγκη της ανάγνωσης. Πρέπει ο δάσκαλος ή ο βιβλιοθηκονόμος να έχει διαμορφώσει μια προσωπική βιβλιοθήκη μέσα του (δεν εννοώ μόνο με παιδικά βιβλία), να μπορεί να διαμορφώνει και να υποστηρίζει τις επιλογές του χωρίς να ακολουθεί τις προτάσεις του συρμού ή τις διαφημίσεις. Και να μην χρειάζεται να κάνει σοβαροφανείς επιλογές για να κρύβει την άγνοια και την ανασφάλειά του. Να μπορεί, τέλος, να υποστηρίζει χωρίς να ενοχοποιεί τις επιλογές των παιδιών ακόμη κι αν αυτές δεν είναι αυτό που θα επιθυμούσε. Ένα βιβλίο που έχει καθορίσει κατά πολύ τον τρόπο της δουλειάς μου είναι το Αφήστε τα να διαβάσουν της Ζενεβιέβ Πατ. Δεν είναι τα παιδιά που δεν διαβάζουν είμαστε εμείς με τον λειψό τρόπο που έχουμε διδαχτεί που δεν τα αφήνουμε να διαβάσουν.

4, Ανάπτυξη των βιβλιοθηκών σε σχέση με τις ανάγκες των σχολείων έτσι ώστε να υπάρξει ουσιαστική διασύνδεση της βιβλιοθήκης με το σχολείο.

Πριν από 30 χρόνια έγινε μια προσπάθεια για τη δημιουργία αμιγώς παιδικών βιβλιοθηκών σε διάφορες πόλεις της χώρας. Αναφέρομαι κυρίως στις βιβλιοθήκες του Κέντρου Παιδικών κα Εφηβικών Βιβλιοθηκών που το παράδειγμά τους ακολούθησαν το δίκτυο παιδικών βιβλιοθηκών στη Θεσσαλονίκη, στην Καρδίτσα και στο Βόλο αλλά και πολλά παιδικά τμήματα σε βιβλιοθήκες της χώρας. Σήμερα οι Βιβλιοθήκες του Κέντρου Παιδικών και Εφηβικών Βιβλιοθηκών είναι κλειστές με περίπου 7000 τίτλους βιβλίων καθεμιά, πολλά από αυτά πραγματικούς θησαυρούς και τα δίκτυα των δήμων Θεσσαλονίκης, Καλαμαριάς, Βόλου και Καρδίτσας κατάφεραν να σταθούν ζωντανά και σήμερα γνωρίζουν μια καινούρια άνθηση και λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και της ανανέωσης που έφερε στις βιβλιοθήκες η δημιουργία της εταιρείας Future Library και η υποστήριξη όσων βιβλιοθηκών συμμετέχουν στο δίκτυό της από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Και ενώ τα προηγούμενα χρόνια το υπουργείο Παιδείας προσπαθεί να εισαγάγει το θεσμό της «φιλαναγνωσίας» στα σχολεία, που πια είναι αργά για να αποκτήσουν βιβλιοθήκες, δεν γίνεται καμιά προσπάθεια να γίνει διασύνδεση των βιβλιοθηκών με τις ανάγκες των σχολείων και η κάθε βιβλιοθήκη να εξυπηρετεί, δανείζοντας, τα σχολεία της περιοχής της. Και δεν περιγράφω ως διασύνδεση τις επισκέψεις τάξεων σχολείων στις βιβλιοθήκες της χώρας όπου πάλι τα παιδιά γίνονται παθητικοί ακροατές, αλλά την καθημερινή υποστήριξη τάξεων σχολείων με υλικό, μέσα από προγράμματα που θα μπορούσαν να υλοποιούνται από έναν κεντρικό φορέα και που θα υποστήριζαν το αυτονόητο: πως χωρίς βιβλία μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, χωρίς τη δυνατότητα να βάλεις δίπλα στο βιβλίο για το οποίο μιλάς ένα άλλο στο οποίο αναγνωρίζεις συγγένειες, αναγνώστης δεν γίνεσαι. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως χωρίς τις βιβλιοθήκες, τα παιδιά μόνο ευκαιριακά θα έρχονται σε επαφή με τα βιβλία: επειδή κάποιος δάσκαλός τους έχει φέρει στην τάξη του τα δικά του βιβλία, επειδή επισκέφτηκε το σχολείο τους κάποιος συγγραφέας. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες είναι πολύ ωραίες αλλά δεν εξασφαλίζουν την καθημερινή εξοικείωση των παιδιών με τα βιβλία, δηλ. μέσα από την έρευνα μπορώ να κατακτήσω τη γνώση, μέσα από την απόλαυση της ανάγνωσης μπορώ να κατακτήσω την παιδεία. Το πρόβλημα με το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας αλλά και με τα αναλυτικά προγράμματα διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο δημοτικό, έτσι όπως διαμορφώθηκαν τα τελευταία χρόνια ήταν πως δεν ενδιαφέρθηκαν πρωταρχικά να λύσουν το θέμα του υλικού: προσπάθησαν να καλλιεργήσουν την ανάγνωση σε σχολεία χωρίς βιβλία ή στην καλύτερη περίπτωση λίγα βιβλία, συχνά παλιά, λάθος ταξινομημένα κατά ηλικίες στις βιβλιοθήκες των σχολείων. Μέσα από μια τέτοια στόχευση θα επιτύχουμε επιπλέον να μην ταυτιστεί η καλλιέργεια της ανάγνωσης αποκλειστικά με το σχολικό περιβάλλον και τον σχολικό καταναγκασμό. Αντίθετα να λειτουργήσει η ανάγνωση ως μια εμπειρία πλατύτερη της σχολικής.

5. Εξειδίκευση δασκάλων και βιβλιοθηκονόμων αλλά και ατόμων από άλλες ειδικότητες που θα λειτουργήσουν υποστηρικτικά παρέχοντάς εκπαιδευτικό υλικό αλλά και ενημέρωση πάνω σε όλες τις διεθνείς τάσεις στο χώρο της ανάγνωσης.

Τι γίνεται όμως με τους σημερινούς δασκάλους και βιβλιοθηκονόμους που δεν έχουν διδαχτεί πώς να χρησιμοποιούν στη δουλειά τους βιβλία κάθε κατηγορίας. Σε μια εποχή που είναι δύσκολο να ζητάμε από αυτούς να δίνουν κι άλλο από τον χρόνο τους παρακολουθώντας σεμινάρια που είναι αμφίβολο κι αυτά αν μπορούν να αλλάξουν αντιλήψεις και να καλλιεργήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις (τα σεμινάρια λειτουργούν πολλαπλασιαστικά μόνο σε εκείνους που ήδη θεωρούν αναπόσπαστο κομμάτι της δουλειάς τους την καλλιέργεια της ανάγνωσης), νομίζω πως είναι σημαντικό να επενδύσουμε στη δημουργία εργαλείων που θα κάνουν τη δουλειά τους πιο συναρπαστική. Έχοντας οργανώσει τη διασύνδεση βιβλιοθηκών – σχολείου που ανέφερα προηγουμένως, θα μπορούσε να παρέχονται βιβλιογραφίες και να υποστηρίζονται οι ενδιαφερόμενοι κυρίως διαδικτυακά και σε ατομική βάση, στην καθημερινή ένταξη των βιβλίων στη δουλειά τους. Για το άμεσο μέλλον θα μπορούσε να στελεχωθεί ένα δίκτυο από ανθρώπους με γνώση της βιβλιογραφίας και εμπειρία στην τάξη και στη βιβλιοθήκη και με κοινή αντίληψη για το τι θα έπρεπε να επιτευχθεί μέσα από τη «φιλαναγνωσία».

6. Επενδύσεις σε υλικοτεχνική υποδομή και σε εξ' αποστάσεως εκπαίδευση.

Αυτό που περιγράφεται παραπάνω, θα έπρεπε να λειτουργεί όχι κεντρικά αλλά στηρίζοντας τη δυνατότητα πολλών ιστότοπων και μπλογκς, με όχι αναγκαία ταυτόσημες απόψεις για την καλλιέργεια της ανάγνωσης, αλλά αποδεδειγμένης επάρκειας να υποστηρίζουν τους εκπαιδευτικούς και τους υπαλλήλους στο έργο τους με πληροφορίες, προτάσεις βιβλίων αλλά και προτάσεις άλλων δράσεων. Η προσωπική μου εμπειρία από την οργάνωση από το 2007 της σελίδας bookbook.gr. που προβάλει κυρίως θεματικές επιλογές βιβλίων, θεωρητικά θέματα ανάγνωσης αλλά και εργασίες των δασκάλων και των τάξεων τους μου έχει δείξει πως είναι σημαντικό κάθε δάσκαλος να μπορεί να απευθύνεται κάπου και να ζητάει πληροφορίες για ένα θέμα και προτάσεις βιβλίων. Μετά πρέπει να είναι αυτός που αποφασίζει για τη διαδικασία με γνώμονα τις ανάγκες της τάξης του και τη δική του άποψη και ικανότητα να οργανώνει τη δουλειά του γύρω από τα βιβλία. Η διαδικτυακή επικοινωνία είναι σαφώς οικονομικότερη από τη διεξαγωγή σεμιναρίων αλλά το κυριότερο πλεονέκτημά της είναι πως προσφέρει μια διαρκή εκπαίδευση, ώστε μακροπρόθεσμα να είναι οι ίδιοι που επιλέγουν βιβλία για την τάξη τους, να διαμορφώνουν τη δική τους άποψη και να οργανώνουν τις δικές τους δράσειςΜέσα από μια τέτοια διαδικασία παιδείας, πολυφωνική θα μπορεί η βιβλιοθήκη ή το σχολείο να κάνουν τις δικές τους επιλογές βιβλίων άλλες καλύτερες, άλλες λιγότερο καλές αλλά σίγουρα χωρίς τα προβλήματα μιας λίστας βιβλίων που συγκροτείται κεντρικά με τις συνακόλουθες γκρίνιες.

Για να κλείσω, πεποίθησή μου είναι πως τα παιδιά πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να βρίσκονται σε περιβάλλοντα βιβλίου. Οι φοιτητές πρέπει να εκπαιδευτούν να εντάσσουν την ανάγνωση στην καθημερινή πρακτική τους. Σήμερα οι εκπαιδευτικοί πρέπει να υποστηριχτούν στο έργο τους περισσότερο με βιβλιογραφικές πληροφορίες και ένα πρόγραμμα διασύνδεσης του σχολείου τους με μια βιβλιοθήκη της περιφέρειας τους και τέλος να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις ώστε να υποστηρίζονται διαδικτυακά από εξειδικευμένους επαγγελματίες που θα προέρχονται από διαφορετικές «σχολές» καλλιέργειας της ανάγνωσης επιτρέποντας να ακουστούν στους χώρους των σχολείων και των βιβλιοθηκών πολλές και διαφορετικές φωνές.

Ειρήνη Βοκοτοπούλου

δημοφιλή θέματα βιβλίων στο bookbook.gr

Αρκούδες Αστυνομικά Δώρα Ηρωίδες Ινδιάνοι Κίνα Καλοκαίρι Καπέλα Κατοχή Κυκλάδες Σπίτια Τσίρκο Υφάσματα Χριστούγεννα άλογα έρωτας έφηβοι ήθη και έθιμα ήρωες αγάπη αγροκτήματα αγόρια αδέρφια αινίγματα αλεπούδες ανάγνωση ανάποδα παραμύθια ανθρώπινα δικαιώματα αριθμοί αρχαία Ελλάδα αρχαία ελληνική ιστορία αρχιτεκτονική αστέρια βασιλιάδες βατράχια βιβλία βιβλιοθήκες βιβλιοπωλεία βιογραφίες βροχή βυζαντινή αυτοκρατορία βυθός γάτες γέφυρες γίγαντες γενέθλια γεωμετρία γη γιαγιάδες γιορτή γονείς και παιδιά γύρος του κόσμου δάση δέντρα δεινόσαυροι δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος δημιουργικότητα δημοκρατία διάστημα διακοπές διατροφή διαφορετικότητα δράκοι δρόμοι δόντια εκλογές εκπαιδευτικοί ελέφαντες ελεύθερος χρόνος ελληνικά βουνά ελληνική μυθολογία ενδοσχολικός εκφοβισμός ενηλικίωση εξερευνήσεις εξωγήινοι εποχές ερωτήσεις ευτυχία εφηβεία ζουζούνια ζωγράφοι ζωγραφική ζωγραφικοί πίνακες ζώα ημερολόγια θάλασσα θάνατος θαλασσοπόροι θεατρικά έργα θησαυροί ιδέες ιππότες ιστορία, ελληνική κήποι καράβια κατάσκοποι κατοικίδια ζώα κηπουρική κινηματογράφος κλιμακωτά παραμύθια κορίτσια κούκλες κόμικς λέξεις λαγοί λαχανικά λουλούδια λύκοι μάγισσες μάγοι μέλλον μαγειρική μαθηματικά μακεδονικός αγώνας μαμάδες μετανάστες μουσεία μουσική μύθοι νάνοι νεράιδες νησιά ντετέκτιβς ξωτικά ξόρκια οικογένεια οικονομία ορχήστρες ουράνιο τόξο πέταγμα παιδιά παιδιά με ειδικές ικανότητες παιδική ηλικία παιχνίδια παππούδες παραμύθια παρελθόν πειρατες περάσματα περιβάλλον περιβαλλοντική εκπαίδευση περιπέτειες πεταλούδες πλανήτες ποίηση ποδόσφαιρο πολιτικά δικαιώματα ποντίκια ποτάμια πουλιά πρίγκιπες πριγκίπισσες προϊστορία πρόσφυγες πρώτος παγκόσμιος πόλεμος πτήση πόλεις πόλεμος ρατσισμός ρομπότ σελήνη σεξ σκιάχτρα σκοτάδι σκύλοι συμπεριφορά τρόποι συναισθήματα σχήματα σχολεία σχολείο σχολικός εκφοβισμός σύννεφα τέρατα τίγρεις ταξίδια τηλεόραση υποβρύχια φαγητό φαντάσματα φανταστική λογοτεχνία φιλίες φιλοσοφία φοβίες φυλακές φυσική φόβος φύση χάρτες χειμώνας χελώνες χιόνι χορός χρυσάφι χρυσοθήρες χρόνος χρόνος μέτρηση χρώματα ψάρια όνειρα ύπνος
Subscribe Here



τα βιβλία που αγαπήσαμε

βιβλία που ξεχωρίσαμε

συνδέσεις

 

γίνε εξερευνητής του κόσμου

bookbook.gr
κλείσιμο