Τα χαλικάκια της Ιστορίας

Τα χαλικάκια της Ιστορίας

Η Iστορία ως έρευνα, ως μύθος, ως παιχνίδι, ως λογοτεχνία, ως φωτογραφία, ως οικογενειακό κειμήλιο, ως γραμμή στο χρόνο. Η καθημερινή σχέση των παιδιών με το παρελθόν, τη μνήμη και την Ιστορία στο πλαίσιο μιας ομάδας στο σχολείο ή στη βιβλιοθήκη, στο δημιουργικό χρόνο τους με τους γονείς τους. Η ιστορία ως βιωμένη εμπειρία.

Ένα αφιέρωμα που επιχειρεί να παρουσιάσει διαφορετικές πλευρές στον τρόπο γνωριμίας των παιδιών με την Ιστορία. Στηρίζεται, κυρίως, σε παραδείγματα από παιδικά βιβλία αλλά και βιβλία ιστορικά και λογοτεχνίας. Προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει και να προβληματίσει τους ενήλικες, που μέσα από τη σχέση τους με τα παιδιά διαμορφώνουν τις αναμνήσεις τους, τους μύθους τους και τον τρόπο που αντιλαμβάνονται το παρελθόν και τα ιστορικά γεγονότα.  
Το υλικό του αφιερώματος προέρχεται από τα σεμινάρια για εκπαιδευτικούς που πραγματοποιούνται τη χρονιά 2018-19, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη ΟΚΑΠΑ Δήμου Φιλοθέης - Ψυχικού και οργανώνονται από την Ελένη Κατσούφη, Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων, Διεύθυνση Π.Ε. Β' Αθήνας.

Οι οικογενειακές μας ιστορίες

 της Ειρήνης Βοκοτοπούλου

Σήμερα στα σχολεία τα παιδιά βιώνουν μια μεγάλη διαφοροποίηση πολιτισμική, εθνική, θρησκευτική, που από εμπόδιο πρέπει να μετατραπεί σε πηγή πλούτου που εμπλουτίζει το σχολείο. 

Η Ιστορία που διδάσκεται στο σχολείο είναι, συχνά, για τους μαθητές ξεκομμένη από τη ζωή τους, γεμάτη ημερομηνίες και γεγονότα που δεν αντιπροσωπεύουν τίποτα ή σχεδόν τίποτα γι' αυτούς. Για πολλά παιδιά η σχολική ιστορία είναι και η μοναδική τους επαφή με το ιστορικό παρελθόν. Πώς γίνεται να αντιλαμβάνονται τα παιδιά την Ιστορία ως κάτι ζωντανό που ανασκευάζεται και εμπλουτίζεται διαρκώς;

Η διασύνδεση της Ιστορίας ή αυτό που αντιλαμβάνεται ο γονιός ή ο εκπαιδευτικός ως Ιστορία, με τις οικογενειακές αναμνήσεις, τα περιστατικά και την οικογενειακή ιστορία προσφέρει στα παιδιά μια βαθύτερη γνώση του εαυτού τους αλλά και κατανόηση των ιστοριών των άλλων παιδιών.

Τα παιδιά που μαθαίνουν να εντάσσουν τις οικογενειακές αναμνήσεις μέσα σε μια ιστορική αφήγηση, κατανοούν και συμμετέχουν βιωματικά στην ιστορική έρευνα.

Είμαι πρόσφυγας από την Κερύνεια

...Η Ιόλη δεν είναι πια το κοριτσάκι που βουτούσε αχόρταγα στα νερά της Κερύνειας, ούτε εκείνο που βγήκε από το δρόμο προς την προσφυγιά, ούτε η κοπέλα που γεννήθηκε από την απόφασή της να παλέψει τα θεριά όλα, τα εντός της και τα έξω, αυτά που δεν ήταν λίγες οι φορές που κόντεψαν να την κατασπαράξουν και να τη σπρώξουν στη χώρα του Αδιέξοδου. Όπως η μητέρα της, αλλά και τόσοι άλλοι, είχε αποφασίσει μια και καλή, πως δε θα βούλιαζε ποτέ σ' εκείνη τη χώρα. Κι ίσως τούτο είναι το καλύτερο μάθημα που έδωσε στον γιο της. Και σκέφτεται πως κάποτε, όταν θα γίνει γιαγιά, θα βρει τον τρόπο να το μεταδώσει αυτό και στα εγγόνια της.

Νεκτάριος Στελλάκης, Είμαι πρόσφυγας από την Κερύνεια, εικ. Αχιλλέας Ραζής, Καλειδοσκόπιο, 2017

Τι είναι αυτοβιογραφική μνήμη;

Ως αυτοβιογραφική μνήμη ορίζονται οι συνειδητά προσβάσιμες αναμνήσεις γεγονότων που το άτομο έχει βιώσει προσωπικά και τα οποία έχουν συμβεί σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή και σε συγκεκριμένο χώρο (Robyn Fivush, Αυτοβιογραφία, χρόνος και Ιστορία: Η κατασκευή του παρελθόντος από τα παιδιά στο πλαίσιο της οικογενειακής αναπόλησης στο Μιλώντας στα παιδιά για το παρελθόν, Καλειδοσκόπιο, 2012).

- Στα πόσα ήτανε, μπρε Ελένη, ο σεισμός; Ζούσε η γιαγιά μου τότες για δε ζούσε;
- Στα πόσα; Κάτσε, θα το βρούμε. Στο σεισμό εγώ ήμουνα λεχούσα στην Εριφύλη μου, - Θεός σχωρέσ' το το πουλάκι μου.
Για να ήτανε λεχούσα στην Εριφύλη της, πάει να πει πως η Ευτέρπη και Ευφημία της ήτανε γεννημένες... Ο Αντρίκος της ακόμη δεν είχε γεννηθεί και τον Αντρίκο τον είχε βαφτίσει η γιαγιά της Λωξάντρας. Πάει να πει...
Ορόσημα του χρόνου ήτανε οι γέννες, οι θάνατοι, οι γάμοι, οι σεισμοί... Καμιά φορά και «κείνο το μελιτζανί φουστάνι».
- Ε μπρε Ελένη; Θυμάσαι εκείνο το μελιτζανί; Στα πόσα ήτανε που το είχα ράψει το μελιτζανί;
- Στα πόσα; Κάτσε, θα το βρούμε...
Ψήναν καφέ και κάθουνταν αντίκρυ-αντίκρυ στο μιντέρι, μπαλώνοντας και όλες τους τις κάλτσες. Και ως που να το 'βρουνε, σουρούπωνε.

Μαρία Ιορδανίδου, Λωξάντρα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Σημαντικό μέσα σ' αυτήν την εξιστόρηση οικογενειακών στιγμών, οικογενειακών αναπολήσεων είναι να συνδέονται αυτές με ιστορικά γεγονότα και μνήμες, αυτό που ονομάζεται σημασιολογική μνήμη, δηλ. η ανάμνηση γενικών γεγονότων για τον κόσμο και συμβάντων που δεν αναφέρονται σε ένα συγκεκριμένο παρελθόν. Μέσα από αυτές τις οικογενειακές συζητήσεις τα παιδιά που στην αρχή συμμετέχουν ως ακροατές, μαθαίνουν να αφηγούνται το προσωπικό τους παρελθόν και αρχίζουν να αναπτύσσουν μια αίσθηση του χρόνου και μια αίσθηση του εαυτού τους μέσα στο χρόνο. (Robyn Fivush, Αυτοβιογραφία, χρόνος και Ιστορία: Η κατασκευή του παρελθόντος από τα παιδιά στο πλαίσιο της οικογενειακής αναπόλησης στο Μιλώντας στα παιδιά για το παρελθόν, Καλειδοσκόπιο, 2012).

Η γιαγιά σβήνει το φως, αφήνει ένα μικρό λαμπάκιι που μόλις φωτίζει, και ξαπλώνει στο κρεβάτι της. Το δωμάτιο γεμίζει σκιές. Βγάζει τα χέρια της έξω από τα σκεπάσματα και τα σηκώνει ψηλά. Στο ταβάνι σχηματίζονται δυο παράξενα κλαριά. Θαρρείς πως αυτό είναι το σύνθημα. Ακούγεται το θρόισμα από τα περιοδικά που πετάγονται στον αέρα και μοιάζουν στο μισοσκόταδο σαν πουλιά με ανοιγμένες τις φτερούγες. Προσγειώνονται στο πάτωμα.
Ησυχία. Σε λίγο όμως φτάνει μια ανυπόμονη φωνή από το ένα κρεβατάκι:
- Έλα, γιαγιά, πες μας την ιστορία με τα αδερφάκια σου όταν ήσαστε μικρά.
Πάλι σιωπή. Ύστερα ακούγεται μια φωνούλα από το διπλανό κρεβάτι:
- Πες μας πάλι για κείνο το καλοκαίρι πριν τον πόλεμο με τους Γερμανούς.

Άλκη Ζέη, Η μωβ ομπρέλα, Μεταίχμιο, 2011

Οι σημερινές γιαγιάδες και παππούδες δεν έχουν ζήσει τη γερμανική κατοχή αλλά την επτάχρονη δικτατορία. Αυτές τις ιστορίες αφηγούνται στα εγγόνια τους.

2651 Ημέρες Δικτατορίας

21 Απριλίου 1967
Εκείνο το πρωί δε φαινόταν να έχει αλλάξει τίποτα από την προηγούμενη και ξύπνησα για το σχολείο τη συνηθισμένη ώρα, κατά τις 7.00. Βάλαμε ραδιόφωνο για τις ειδήσεις. Το ραδιόφωνο έπαιζε εμβατήρια και δημοτικά τραγούδια λες και ήταν εθνική γιορτή. Οι γονείς μου κρυφομιλούσαν κατηφείς και ανήσυχοι. Τι συνέβαινε εκείνη την Παρασκευή;
Στην Πατησίων νέκρα αντί για τη συνηθισμένη κίνηση, άφαντος και ο κουλουράς που πουλούσε κουλούρια στους φοιτητές. Όσα μαγαζιά έβλεπα στο μπαλκόνι ήταν κλειστά.
Τζιπ παρκαρισμένα έξω από τη σχολή, ακίνητοι στρατιώτες και ένα τανκ να φυλάει δίπλα στον ΟΤΕ. 

Μαρίζα Ντεκάστρο,2651 Ημέρες Δικτατορίας, εικ. Βασίλης Παπαγεωργίου, Μεταίχμιο, 2018

Δεν είναι αναγκαίο να υπάρχει πρωταγωνιστικός ρόλος. Μπορεί να μην ήταν κανείς στην οικογένεια ήρωας. Όμως αυτές οι αφηγήσεις για ένα παρελθόν που δεν το έχουν ζήσει δημιουργούν στα παιδιά «μια άσβεστη λύπη για εκείνο τον καιρό που δεν έζησαν», όπως το περιγράφει η Annie Ernaux:

Τα παιδιά δεν άκουγαν και βιάζονταν να αφήσουν το τραπέζι μόλις τους το επιτρέπανε, επωφελούμενα της γενικής ευδαιμονίας των γιορτινών ημερών, για να παραδοθούν σε απαγορευμένα παιχνίδια, να πηδήξουν πάνω στα κρεβάτια και να κρεμαστούν ανάποδα. Όλα τα θυμούνταν. Πλάι στον μυθικό χρόνο – του οποίου τα επεισόδια θα έβαζαν σε τάξη μετά από καιρό, Κατάρρευση του Μετώπου, Έξοδος, Κατοχή, Απόβαση, Νίκη – ο χρόνος, χωρίς όνομα, μέσα στον οποίο μεγάλωναν, τους φαινόταν άτονος. Λυπόνταν που δεν είχαν γεννηθεί τότε, ή κάπου κει γύρω, όταν μπουλούκια ολόκληρα έπαιρναν τους δρόμους και κοιμόνταν όπου έβρισκαν σαν τσιγγάνοι. Τα παιδιά θα διατηρούσαν μια άσβεστη λύπη για κείνο τον καιρό που δεν έζησαν. Η μνήμη των άλλων τους ενστάλαζε μια μυστική νοσταλγία για κείνη την εποχή που έχασαν για τόσο λίγο και την ελπίδα τους πως κάποια μέρα θα τη ζήσουν.[...]

Οικογενειακή και κοινωνική αφήγηση είναι ένα και το αυτό. Οι φωνές των συνδαιτυμόνων οριοθετούσαν το χώρο των νέων: την εξοχή και τα αγροκτήματα όπου, προ αμνημονεύτων, οι άντρες υπήρξαν παραγιοί και οι γυναίκες υπηρέτριες, το εργοστάσιο στο οποίο γνωρίστηκαν, συναναστράφηκαν και παντρεύτηκαν, τα μικρά εμπορικά που, οι πιο φιλόδοξοι κατάφεραν ν' αποκτήσουν.

Annie Ernaux, Τα χρόνια, μτφ. Ρίτα Κολαΐτη, Πάπυρος, 2009

Ο λόγος ενός ιστορικού μεταφράζει με το δικό του τρόπο τη σχέση της αυτοβιογραφικής και της σημασιολογικής μνήμης.

Για όλους μας υπάρχει μια ζώνη λυκόφωτος ανάμεσα στην ιστορία και τη μνήμη∙ ανάμεσα στο παρελθόν ως γενικευμένη καταγραφή που προσφέρεται στη λίγο-πολύ συναισθηματικά αμέτοχη διερεύνηση και στο παρελθόν ως ανάμνηση ενός τμήματος, ή ενός γενικότερου υποβάθρου, της ίδιας μας της ζωής. Για κάθε άτομο η ζώνη αυτή εκτείνεται από το σημείο όπου αρχίζουν οι ζωντανές οικογενειακές παραδόσεις ή αναμνήσεις – από την παλαιότερη, για παράδειγμα, οικογενειακή φωτογραφία που το γηραιότερο εν ζωή μέλος της οικογένειας μπορεί να ταυτίσει ή να εξηγήσει – έως τα τέλη της παιδικής ηλικίας, όταν πια τα πεπρωμένα του δημόσιου και του ατομικού βίου αναγνωρίζονται ως αδιαχώριστα και αμοιβαίως αλληλοκαθοριζόμενα («Τον γνώρισα λίγο μετά το τέλος του πολέμου»∙ «Ο Κέννεντυ πρέπει να πέθανε το 1963, γιατί συνέβη όταν βρισκόμουν ακόμη στη Βοστόνη»). Το εύρος αυτής της ζώνης μπορεί να ποικίλλει, όπως άλλωστε ποικίλλει και ο βαθμός του σκότους και ασάφειας που την χαρακτηρίζει. [...] Για τον συγγραφέα αυτού του βιβλίου, που γεννήθηκε στα τέλη του πρώτου παγκόσμιου πολέμου από γονείς ηλικίας τριάντα τριών και δεκαεννιά ετών αντίστοιχα το 1914, η εποχή των αυτοκρατοριών εμπίπτει σε αυτή τη ζώνη του λυκόφωτος.

E. J. Hobsbawm, Η Εποχή των Αυτοκρατοριών (1875-1914),Μ.Ι.Ε.Τ., 2000

Τα παιδιά μπορούν να φτιάξουν ένα τετράδιο οικογενειακών αναμνήσεων με τίτλο «Θυμάμαι όταν...» και θα απαντάει στο ερώτημα «πώς συναντούν οι αναμνήσεις της οικογένειάς σου τα ιστορικά γεγονότα». 

Το ερώτημα αυτό θα πυροδοτήσει ερωτήσεις στο οικογενειακό περιβάλλον και θα οδηγήσει του γονείς ή τους άλλους συγγενείς να αφηγηθούν δικές τους αναμνήσεις και να συμπληρώσουν μαζί με το παιδί το τετράδιο.

 

Μια φωτογραφία γίνεται αφορμή για οικογενειακή αναπόληση

"Η τέχνη του να είσαι γιαγιά"

Χαρά Μαραντίδου, Η τέχνη του να είσαι γιαγιά, Πάπυρος, 2010

Ο φανταστικός κόσμος της Ντόρι

Άμπι Χάνλον, Ο φανταστικός κόσμος της Ντόρι, Μεταίχμιο, 2016

Ένα παιδί μεγαλώνει μέσα σ' ένα σπίτι, όπου υπάρχουν ίχνη της οικογενειακής ιστορίας του: φωτογραφίες, κειμήλια. Παίζει ανάμεσα σ' αυτά τα ίχνη, φαινομενικά χωρίς να τα προσέχει. Όμως είναι εκεί, παρατηρητές της καθημερινότητάς του, και κάποια στιγμή το ίδιο θα αναζητήσει να μάθει τις ιστορίες τους.

Είναι μια φωτογραφία σε σέπια, οβάλ, κολλημένη σε μια σελίδα ενός άλμπουμ με χρυσαφένια μπουρντούρα, σκεπασμένη μ' ένα φύλλο γκοφρέ διάφανο χαρτί. Από κάτω, Photo-Moderne, Ridel, Lillebone, Tel. 80. Ένα παχουλό μωρό κατσούφικο, με καστανά μαλλιά που σχηματίζουν ένα μπουκλάκι στην κορυφή του κεφαλιού, κάθεται μισόγυμνο πάνω σ' ένα μαξιλάρι στο κέντρο ενός σκαλιστού τραπεζιού. Το θολό φόντο, η γιρλάντα του τραπεζιού, το κεντημένο ζιπουνάκι ανασηκωμένο μέχρι την κοιλιά – το χέρι του μωρού κρύβει το φύλο του – η τιράντα που γλιστρά από τον ώμο πάνω στο στρουμπουλό μπρατσάκι προσπαθούν να φτιάξουν την εικόνα ενός ερωτιδέα ή ενός αναγεννησιακού αγγέλου. Σίγουρα κάθε μέλος της οικογένειας έλαβε αντίγραφο αυτής της φωτογραφίας και σίγουρα άρχισαν οι εικασίες γύρω από το σε ποιον έμοιαζε το παιδί. Σε αυτό το δείγμα οικογενειακού αρχείου – που πρέπει να χρονολογείται από το 1941 – είναι αδύνατο να αντιληφθεί κανείς κάτι διαφορετικό από μια, μικροαστικού τύπου, τελετουργική σκηνοθεσία της εισόδου στον κόσμο.

Annie Ernaux, Τα χρόνια, μτφ. Ρίτα Κολαΐτη, Πάπυρος, 2009

Με αφετηρία μια φωτογραφία δική του ή της οικογένειάς του μπορούμε να προτρέψουμε ένα παιδί να αναρωτηθεί ή να περιγράψει: τη φωτογραφία, τον τόπο της φωτογραφίας, τα ρούχα, τη χρονολογία ή τον ιστορικό χρόνο,  να δώσει έναν τίτλο, να ονομάσει τα πρόσωπα που εικονίζονται και να δηλώσει τη σχέση του μαζί τους, να καταγράψει την ιστορία των ανθρώπων αυτών (πού έζησαν, πού ταξίδεψαν κλπ.), πώς συνδέεται η ιστορία τους με τα ιστορικά γεγονότα ή την εποχή που τραβήχτηκε η φωτογραφία, ποιες είναι οι λέξεις-κλειδιά που θα έβαζε στη φωτογραφία αυτή.

Σε ένα επόμενο στάδιο το παιδί μπορεί να φανταστεί μια μικρή σκηνή για τη φωτογραφία (μονόλογο, διαλόγους, σκηνικό) και να την αναπαραστήσει.

Fergus Crane

Fergus Crane

Το επόμενο πορτρέτο απεικόνιζε τρεις αδερφές: την Πόλλυ, τη Μόλλυ και την Ντόλλυ Κρέιν. Ακολουθούσε το πορτρέτο μιας οικογένειας.
Εκεί ο Φέργκους κοντοστάθηκε.
Η ζωγραφιά απεικόνιζε έναν πατέρα, μια μητέρα και δύο αγόρια. Το μεγαλύτερο πρέπει να ήταν γύρω στα δώδεκα, ενώ το μικρότερο... Εδώ ο Φέργκους ξεροκατάπιε. Το μικρότερο ήταν ολόιδιο μ' εκείνον. Διάβασε την επιγραφή στην κορνίζα. Οικογένεια Κρέιν έγραφε.

Πολ Στιούρτ και Κρις Ρίντελ, Οι απίθανες περιπέτειες του Φέργκους Κρέιν, Πατάκης, 2005

Ένα οικογενειακό φωτογραφικό άλμπουμ μπορεί να γίνει το πρωτογενές υλικό για να φτιάξει ένα παιδί μια αφήγηση. Τα χρώματα που θα προσθέσει στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες μπορούν να εκφράζουν τις αναμνήσεις του ή τη δική του εκδοχή της οικογενειακής ιστορίας

Η υπόσχεση

Anna Conomos – Ντανιέλα Σταματιάδη, Η υπόσχεση, Ποταμός – anemon productions, 2012

Πόσο πίσω μπορείς να θυμηθείς την ιστορία της οικογένειάς σου;

Προς τις αρχές του 16ου αιώνα αρχίζει να διακρίνεται ένα ανθρωπάκι που λέγεται Κληνβέρκ, μικροσκοπικό από αυτήν την απόσταση σαν τις μορφές που ο Μπος, ο Μπρέγκελ ή ο Πατινίρ τοποθετούσαν στους δρόμους στο φόντο των πινάκων τους, για να χρησιμεύουν σαν κλίμακα στα τοπία τους. Δε γνωρίζω σχεδόν τίποτα γι' αυτόν τον άνθρωπο από τον οποίον κατάγομαι σε δέκατη τρίτη γενιά. Φαντάζομαι πως θα ήταν άνετα εγκατεστημένος στο κομμάτι της γης του (σπάνια αφήνουν οι φτωχοί ίχνη σε περγαμηνές) και πως θα τον έθαψαν, όταν ήρθε η ώρα του, στην ενορία του, με την υπόκρουση μιας λειτουργίας μετά διακόνου.

Μαργαρίτα Γιουρσενάρ, Αρχεία του Βορρά, μτφ. Ιωάννα Χατζηνικολή, Χατζηνικολή, 1988

Η ιστορία του παππού μου είναι, ως ένα μεγάλο βαθμό, η ιστορία της τρομερής και φοβερής οικογένειάς μου. Της ονομαστής (τουλάχιστον στις κεντρικές επαρχίες νομού Ηρακλείου Κρήτης) οικογένειας των Ρολογάδων. Γενάρχης της οικογένειάς μου και κορμός του οικογενειακού μας δένδρου υπήρξε ο Γεώργιος του Νικολάου, ο Πρώτος. Ο παππούς του παππού μου δηλαδή. Που ήδη έχω αναφέρει. Ξεκινώ από αυτό το σημείο, μολονότι στην οικογένειά μας υπήρχαν ανέκαθεν πολλοί και σημαντικοί Γεώργιοι και Νικόλαοι. Οι οικογενειακές μας ρίζες πάνε τόσο βαθιά μέσα στον χρόνο, που, αν αρχίσω να τις παρακολουθώ, θα χαθώ στη διαδρομή. Βέβαια η κορυφή του δένδρου δεν πάει και πολύ ψηλά. Εννοώ αυτό που εννοώ. Όμως οι ρίζες μας είναι τρομερές. Δεν θέλω να φανώ υπερβολικός, αλλά πιστεύω ότι η οικογένειά μου μπορεί να έχει ιστορία και δυο χιλιάδων χρόνων[...]

Αλλά δεν θέλω να μείνω σ' αυτό. Δεν είναι και το θέμα μου άλλωστε. Γι' αυτό και ξεκινώ την ιστορία μου από τον προ-προπάππο μου, τον Γεώργιο του Νικολάου τον Πρώτο. Αυτόν τον Γεώργιο που ο παππούς μου (σοφά πράττοντας) όρισε γενάρχη μας. Πότε; Κάποια στιγμή όταν άρχισε να καταρτίζει το οικογενειακό μας δέντρο.

Γιώργης Γιατρομανωλάκης, Ο παππούς μου και το κακό, Κέδρος, 2005

Τα παιδιά μπορούν να φέρουν στην ομάδα το οικογενειακό δέντρο που θα έχουν φτιάξει με τους γονείς τους και με άλλους συγγενείς. Είναι σημαντικό η συμπλήρωση του οικογενειακού δέντρου να είναι μια οικογενειακή δραστηριότητα όπου καθένας θα αφηγηθεί μια ιστορία για κάποιον προπάππου, γιαγιά, μαμά ή αδερφό. Το οικογενειακό δέντρο είναι σημαντικό να περιλαμβάνει στα στοιχεία που συμπληρώνονται για κάθε πρόσωπο τον τόπο που γεννήθηκε. Η αλλαγή ή η σταθερότητα σ' έναν τόπο υποδηλώνουν την πιθανή σύνδεση των προγόνων με ιστορικά γεγονότα (π.χ. μικρασιατική καταστροφή, αστυφιλία κλπ.).

Τη μωβ ομπρέλα βέβαια. «Μου τη χάρισε ο παππούς σου στην Κωνσταντινούπολη, όταν αρραβωνιαστήκαμε», είχε πει η γιαγιά της στη Βίτω.

Άλκη Ζέη, Η μωβ ομπρέλα, Μεταίχμιο, 2011

"Η τέχνη του να είσαι γιαγιά"

Χαρά Μαραντίδου, Η τέχνη του να είσαι γιαγιά, Πάπυρος, 2010

Ένας άλλος τρόπος αναδρομής στην οικογενειακή ιστορία είναι να φτιάξει το κάθε παιδί ένα γράφημα όπου θα φαίνονται οι διαφορετικοί τόποι καταγωγής του. Ανάλογα με τις πληροφορίες που έχει συλλέξει από το οικογενειακό του δέντρο σχετικά με τον τόπο καταγωγής των προγόνων του, θα χωρίσει έναν κύκλο σε τόσα μέρη όσα είναι και οι πρόγονοι για τους οποίους έχει πληροφορίες και θα χρωματίσει με το ίδιο χρώμα τους συγγενείς που έχουν ίδιο τόπο καταγωγής.

kid genealogy pie chart

πηγή: familytreemagazine.com

Χαραγμένες ημερομηνίες

Τι να σου κάνει και το έρμο το σπίτι; Είχε κι αυτό πάνω στην πλάτη του όσα χρονάκια είχε πάνω-κάτω και η γρια-Βενετιά στην καμπουρούδα της. Στην αριστερή καμάρα του, αυτή κατά τη μεριά της πέτρινης σκάλας – εξωτερικής, όπως στα περισσότερα νησιώτικα σπίτια – ήταν καθαρά χαραγμένη η χρονολογία του, 1892. Μου άρεσε από καιρό σε καιρό να τη βλέπω, ότι ήταν πάντα εκεί. Ήταν από τα λιγοστά βεβαιωμένα πράγματα στην κακορίζικη ζωή μου, που από πολύ νωρίς, από την αρχή της ακόμα, είχε μπερδευτεί σε κουβάρι και είχε δεθεί σ' ένα σωρό άλυτους κόμπους. Ήταν πάντα εκεί, στη μια από τις δύο καμάρες που κρατούσαν από μπροστά το σπίτι και κλείνανε το κατώγι. Ένα σταθερό ορόσημο, μια ξεκάθαρη αφετηρία της οικογένειας που, παρά το βαρύ της όνομα, ήταν μια από τις φτωχικές φαμίλιες στο χωριό. Αρχοντήδες ακουγόμασταν και ήμασταν γραμμένοι και στα χαρτιά, πριν ακόμα γίνει το Ελληνικό, κι ακουγόταν και λίγο σαν ειρωνεία.

Γιάννης Ατζακάς, Διπλωμένα φτερά, Άγρα, 2007

Eric Carle

Σ' αυτή τη φωτογραφία με βλέπετε με μια φίλη μου στις Συρακούσες της Νέας Υόρκης. Είμαι τριών χρονών, όπως κι εκείνη. Η μητέρα μου που τράβηξε τη φωτογραφία, έγραψε στην άκρη της Ιούνιος 1932.
Στα έξι μου, μετακομίσαμε πολύ μακριά και δεν την ξαναείδα ποτέ. Τη σκέφτομαι όμως συχνά την παιδική μου φίλη κι αναρωτιέμαι τι κάνει κι αν με θυμάται ακόμα.

Eric Carle, Φίλοι για πάντα, Καλειδοσκόπιο, 2013

«Με αυτό εδώ το μοτοποδήλατο ταξίδεψα από τη Γαλλία μέχρι την Ισπανία. Κατόπιν συνέχισα τον γύρο της Ευρώπης με τρένα και λεωφορεία. Πήγα παντού εκτός από τη Σοβιετική Ένωση».
«Πού είναι αυτή η Σοβιετική Ένωση;»
«Δεν είναι πουθενά πια, αλλά αυτά θα τα πούμε αύριο. Σήμερα θα σας πως για το Μοτομπεκάν. Αυτό ήταν το πιο αγαπημένο μοτό στην Ευρώπη εκείνα τα χρόνια. Το Μοτομπεκάν. Το αγόρασα στη Γαλλία, τον Ιούνιο του 1968».
«Καλά, πώς θυμάσαι ότι ήταν Ιούνιος κι όχι Μάιος;»
«Τον Μάιος έγιναν στο Παρίσι όσα έγιναν, μια μικρή επανάσταση, τάραξε όλο τον κόσμος. Δεν έχετε ακούσει ποτέ για τον Μάιος του '68; Έγιναν διαδηλώσεις και ήμουν κι εγώ εκεί. Θα σας τα πω κι αυτά, θα σας πω τα πάντα, κάντε υπομονή.»

Λώρη Κέζα, 10 μέρες στην τρελογιαγιά, Μεταίχμιο, 2016

Τα παιδιά μπορούν να φτιάξουν ένα βιβλιαράκι με τα γεγονότα της χρονιάς που γεννήθηκαν. Γεγονότα στην πολιτική, στον κόσμο. Ανακαλύψεις, εφευρέσεις. Τραγούδια και έργα τέχνης. Παιδικά βιβλία που κυκλοφόρησαν εκείνη τη χρονιά. Αθλητές και παγκόσμια ρεκόρ. Αν ήταν δίσεκτη χρονιά. Τι γραμματόσημα κυκλοφόρησαν εκείνη τη χρονιά (τι είναι τα γραμματόσημα μπορεί να αναρωτηθούν κάποια). Πληθυσμός της χώρας, πόσες γεννήσεις, πόσοι θάνατοι, πόσοι γάμοι, πόσα διαζύγια. Ποιος ήταν πρόεδρος και πρωθυπουργός της χώρας κά.

The year i was born

Sally Tagholm, 1980 The year I was born, ill. Michael Evans, Signpost books, 1991

Το μουσείο του εαυτού μου

Η σχέση των παιδιών με τα μουσεία είναι συνήθως σχέση βαρεμάρας, ένας καταναγκασμός στο πλαίσιο των σχολικών επισκέψεων ή μιας οικογενειακής εξόδου. Όμως έχει ενδιαφέρον να προβληματιστούν πάνω στο τι είναι ένα μουσείο, τι υποδηλώνουν οι συλλογές του, φτιάχνοντας τα ίδια για να εκθέσουν τη συλλογή του μουσείου του εαυτού τους. Τι θα περιλαμβάνει μια τέτοια συλλογή; Φωτογραφίες, αντικείμενα, φαγητά; Τι θα διάλεγε ένα παιδί για να παρουσιάσει τον εαυτό του όσο πιο αντιπροσωπευτικά μπορεί; Ποια είναι η εικόνα του εαυτού του που θέλει να παρουσιάσει; Πώς μέσα από αυτή τη διαδικασία κατασκευάζει ένα μύθο γύρω από το πρόσωπό του;

The museum of me

Emma Lewis, The museum of me, TATE Publishing, 2016

Σε μια ομάδα κάθε παιδί αναλαμβάνει μια μέρα να παρουσιάσει το μουσείο του εαυτού του. Για κάθε μουσείο τραβάμε φωτογραφίες για να συνθέσουμε στο τέλος ένα μουσείο ολόκληρης της ομάδας.

Κάθε παιδί μπορεί να φτιάξει το κουτί ή το μπαουλάκι των θησαυρών του για να κρατάει εκεί μέσα ό, τι θέλει να θυμάται ή θεωρεί πολύτιμο. Όποτε το ανοίγει, μπορεί να θυμάται στιγμές και ημερομηνίες.

Το κουτί του Σιλάν

Κάποια παιδιά είπαν: «Αφού αφήνετε τον Σιλάν να φέρει το κουτί του, θα φέρουμε κι εμείς». Η δασκάλα συμφώνησε.
Τώρα έρχονται πολλά κουτιά στο σχολείο και όλα ανοίγουν!
-Άλλωστε, γι' αυτό τα φέρνουμε, είπε η Κορίνα. Για να δείξουμε τι έχουν μέσα. Συνήθως έχουν παιχνίδια.
-Εσύ, Σιλάν, γιατί δεν το ανοίγεις;
Χαμογελώ, κάνω πως δεν κατάλαβα. Τι να πω;
Το δικό μου δεν έχει παιχνίδια.

Άλκηστη Χαλικιά, Το κουτί του Σιλάν, εικ. Ντανιέλα Σταματιάδη, Ίκαρος, 2017

Βιβλιογραφία
Νένα Γαλανίδου και Liv Helga Dommasnes (επιμέλεια), Μιλώντας στα παιδιά για το παρελθόν, Καλειδοσκόπιο, 2012
Dossier-Memoire et transmission στο La Revue des livres pour enfants No 205, Juin 2002

 

 

δημοφιλή θέματα βιβλίων στο bookbook.gr

Αρκούδες Αστυνομικά Δώρα Ηρωίδες Ινδιάνοι Κίνα Καλοκαίρι Καπέλα Κατοχή Κυκλάδες Σπίτια Τσίρκο Υφάσματα Χριστούγεννα άλογα έρωτας έφηβοι ήθη και έθιμα ήρωες αγάπη αγροκτήματα αγόρια αδέρφια αινίγματα αλεπούδες ανάγνωση ανάποδα παραμύθια ανθρώπινα δικαιώματα αριθμοί αρχαία Ελλάδα αρχαία ελληνική ιστορία αρχιτεκτονική αστέρια βασιλιάδες βατράχια βιβλία βιβλιοθήκες βιογραφίες βροχή βυζαντινή αυτοκρατορία βυθός γάτες γέφυρες γίγαντες γενέθλια γεωμετρία γη γιαγιάδες γιορτή γονείς και παιδιά γύρος του κόσμου δάση δέντρα δεινόσαυροι δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος δημιουργικότητα δημοκρατία διάστημα διακοπές διατροφή διαφορετικότητα δράκοι δόντια εκλογές εκπαιδευτικοί ελέφαντες ελεύθερος χρόνος ελληνικά βουνά ελληνική μυθολογία ενδοσχολικός εκφοβισμός ενηλικίωση εξερευνήσεις εξωγήινοι εποχές ερωτήσεις ευτυχία εφηβεία ζουζούνια ζωγράφοι ζωγραφική ζωγραφικοί πίνακες ζώα ημερολόγια θάλασσα θάνατος θαλασσοπόροι θεατρικά έργα θησαυροί ιδέες ιππότες ιστορία, ελληνική κήποι καράβια κατάσκοποι κατοικίδια ζώα κηπουρική κλιμακωτά παραμύθια κορίτσια κούκλες κόμικς λέξεις λαγοί λαχανικά λιοντάρια λουλούδια λύκοι μάγισσες μάγοι μέλλον μαγειρική μαθηματικά μαμάδες μετανάστες μηχανές μηχανική μουσεία μουσική μπαμπάδες μύθοι νάνοι νεράιδες νησιά ντετέκτιβς νύχτα ξωτικά ξόρκια οικογένεια οικονομία ορχήστρες ουράνιο τόξο πέταγμα παιδιά παιδιά με ειδικές ικανότητες παιδική ηλικία παιχνίδια παππούδες παραμύθια παρελθόν πειρατες περάσματα περιβάλλον περιβαλλοντική εκπαίδευση περιπέτειες πεταλούδες ποίηση ποδόσφαιρο πολιτικά δικαιώματα ποντίκια ποτάμια πουλιά πρίγκιπες πριγκίπισσες προϊστορία πρόσφυγες πρώτος παγκόσμιος πόλεμος πτήση πόλεις πόλεμος ρατσισμός ρομπότ ρωμαϊκή αυτοκρατορία σελήνη σεξ σκιάχτρα σκοτάδι σκύλοι συμπεριφορά τρόποι συναισθήματα σχήματα σχολεία σχολείο σχολικός εκφοβισμός σύννεφα τέρατα τίγρεις ταξίδια τηλεόραση υποβρύχια φαγητό φαντάσματα φανταστική λογοτεχνία φιλίες φιλοσοφία φοβίες φυσική φόβος φύση χάρτες χειμώνας χελώνες χιόνι χορός χρυσάφι χρυσοθήρες χρόνος χρόνος μέτρηση χρώματα ψάρια όνειρα ύπνος
Subscribe Here



τα βιβλία που αγαπήσαμε

βιβλία που ξεχωρίσαμε

συνδέσεις
bookbook.gr
κλείσιμο