Στιγμές και... στιγμές: Η «φοβερά μεγάλη περιπέτεια του θανάτου» ή η τελεία που έγινε ερωτηματικό

piter pan die pic 0

Πήτερ Παν: Η «φοβερά μεγάλη περιπέτεια του θανάτου»
ή η τελεία που έγινε ερωτηματικό

Μαρία Αγγελίδου

Ο Πήτερ Παν είναι το παιδί που δεν μεγαλώνει. Είναι επίσης το παιδί που δεν πεθαίνει. Το παιδί που τα βλέπει όλα παιχνίδια και περιπέτειες. Ακόμα και το θάνατο τον ίδιο.

Στο τέλος του όγδοου κεφαλαίου, όρθιος πάνω στο βράχο, στη μέση της Λιμνοθάλασσας με τις Γοργόνες, με το νερό ν' ανεβαίνει αμείλικτο, πληγωμένος κι ανήμπορος να κολυμπήσει ή να πετάξει για να σωθεί, κι αφού στέλνει ιπποτικά τη Γουέντυ στη σωτηρία με τον χαρταετό του Μάικλ μένοντας ο ίδιος μόνος πάνω στο βράχο που γίνεται ολοένα και πιο μικρός, στο βράχο που σύντομα θα βουλιάξει, (και νοιώθοντας για μια στιγμή μόνο, μια μικρή στιγμή, έναν φευγαλέο φόβο, μια ιδέα φόβου, ένα ψιχουλάκι φόβου, που αμέσως το φτύνει στο αλμυρό νερό) ο Πήτερ στέκεται ξανά ορθός, με το χαμόγελο στο πρόσωπό του. ..."Κι ένα τύμπανο να χτυπά μέσα του, που έλεγε: "Το να πεθαίνεις θα είναι μια φοβερά μεγάλη περιπέτεια". (μτφρσ. Βασίλης Βασικεχαγιόγλου, εκδ. Άγρα)

Γιατί ο Πήτερ Παν δεν φοβάται τίποτα. Ούτε το θάνατο. Δεν τον φοβάται ποτέ, αφού ποτέ ο θάνατος δεν έρχεται. Όσο τον τρέμει ο ορκισμένος αιώνιος εχθρός του ο Κάπταιν Χουκ, τόσο είναι έτοιμος να τον διασκεδάσει και να τον αψηφήσει ο Πήτερ Παν. Το λέει καθαρά:
"Το να πεθαίνεις θα είναι μια φοβερά μεγάλη περιπέτεια". Και βάζει τελεία. Τόση είναι η σιγουριά του.

Πήτερ Παν

Για την μεταμόρφωση αυτής της τελείας θέλω να μιλήσω. Και για το πώς και πότε έγινε από τελεία ...ερωτηματικό.

Μα όσο μικρή κι αν φαίνεται με την πρώτη ματιά αυτή η αλλαγή, την ιστορία της αξίζει να την πούμε ολόκληρη -και είναι ιστορία αρκετά μεγάλη. Ο Πήτερ Παν, το πιο κλασικό απ' όλα τα κλασικά παιδικά βιβλία, ξεκίνησε τη λογοτεχνική του ζωή ως επεισόδιο (παρένθετο) μέσα σ' ένα άλλο βιβλίο: το Άσπρο Πουλάκι του J.M.Barrie (1902). Σ' αυτήν την πρώτη λογοτεχνική του εμφάνιση, (που είναι η "προ-ιστορία" του) ο Πήτερ είναι κάτι σαν μικρός Ερμής: ένα είδος παιδικού "ψυχοπομπού", που βοηθάει τα ξεχασμένα, τα χαμένα μωρά να ταξιδέψουν από τους λονδρέζικους κήπους του Κένσινγκτον στη Χώρα του ΠοτέΜαΠοτέ - στον άλλο κόσμο. Έτσι τον πρωτοσυναντάμε (μικρό ακόμα, εφτά ημερών μόλις!) στο Άσπρο Πουλάκι.

piter pan die pic 2

Δυο χρόνια αργότερα ο Πήτερ Παν θα κάνει την επίσημη πρώτη του - όχι στα βιβλιοπωλεία, αλλά στο σανίδι του θεάτρου. Ο Πήτερ Παν, λοιπόν, όπως τον ξέρουμε, (με τον τίτλο δηλαδή που τον έκανε διάσημο: Πήτερ Παν, Το Παιδί Που Δεν Ήθελε Να Μεγαλώσει), ανέβηκε στο σανίδι του Duke of York's Theater το 1904. Επρόκειτο να είναι η χριστουγεννιάτικη παράσταση της χρονιάς, από έναν συγγραφέα αναγνωρισμένο ήδη και δημοφιλή, με πολλές επιτυχίες στο ενεργητικό του. Το κοινό, που μαζεύτηκε το βράδυ της πρεμιέρας, ήταν η θεατρόφιλη ελίτ του Λονδίνου - και η παράσταση μια παράσταση για ενήλικες.

Τελικά η πρεμιέρα έγινε Τρίτη, 27 Δεκεμβρίου, μετά τα Χριστούγεννα, λόγω της τελειομανίας του συγγραφέα και των πολλών δυσκολιών του έργου. Μέχρι την τελευταία στιγμή η τελική σκηνή γραφόταν και ξαναγραφόταν, οι ηθοποιοί δεν ήταν έτοιμοι, λιγότερο απ' όλους ο συγγραφέας. Όλοι περίμεναν φιάσκο και αποτυχία. Αλλά με το που έσβησαν τα φώτα, όλα τα τύλιξε η μαγεία... Το κοινό ανταποκρίθηκε με λατρεία, με ενθουσιασμό. Τα μέλη της ορχήστρας δεν χρειάστηκε καν να "σπρώξουν" το κοινό να χειροκροτήσει (όπως ήταν συμφωνημένα και δασκαλεμένα) στην περίφημη σκηνή όπου με το χειροκρότημα θα σώσουν τη ζωή της Τίνκερ Μπελ, εκεί που ο Πήτερ ρωτάει "Πιστεύετε στις νεράιδες;" Και το κοινό εκείνης της βραδιάς ήταν ενήλικες, όχι παιδιά.

Πήτερ και Γουέντυ

Ο ήρωας αυτός, το παιδί που δεν μεγαλώνει, αγαπήθηκε αμέσως και πολύ - από μικρούς και μεγάλους. Ο ίδιος ο Barrie, ωστόσο, αντιστάθηκε μ' επιμονή στις προτάσεις να γράψει την ιστορία του και να την κάνει βιβλίο. Παρ' όλο που το θεατρικό έργο συνέχισε να παίζεται κάθε χρόνο, με νέα σκηνοθεσία, νέους ηθοποιούς, νέα σκηνικά και κοστούμια, παρ' όλο που πέρασε τον Ατλαντικό κι έγινε μεγάλη επιτυχία και στην Αμερική, (το 1905 παίζεται ήδη στην Νέα Υόρκη με την Maude Adams στο ρόλο του Πήτερ- την παράσταση παρακολούθησε και λάτρεψε ο Μαρκ Τουαίην) το βιβλίο με την υπογραφή του J.M. Barrie δεν έλεγε να εκδοθεί. Αργότερα, (δυο χρόνια μετά τη θεατρική επιτυχία του Πήτερ Παν) τα κεφάλαια από το Άσπρο Πουλάκι που αφηγούνταν τις Περιπέτειες του Π.Π. στους Κήπους του Κένσινγκτον, έγιναν χωριστό βιβλίο μ' αυτόν ακριβώς τον τίτλο, εικονογραφημένο από τον σπουδαίο Arthur Rackham, τον πιο διάσημο και περιζήτητο εικονογράφο της εποχής. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν είναι ο Πήτερ Παν, που ξέρουμε. Είναι μια πανάκριβη έκδοση, ένα λεύκωμα τέχνης, που απευθύνεται σε συλλέκτες και όχι στο παιδικό αναγνωστικό κοινό.

piter pan die pic 3

Η αγγλική έκδοση του 1907 και η ελληνική σε μετάφραση Αργυρώς Εμμανουήλ, εκδόσεις ISIS, 2013

Θα περάσουν άλλα έξι χρόνια πριν αποφασίσει ο θεατρικός συγγραφέας να κλείσει τον ήρωά του μέσα σ' ένα βιβλίο παιδικό. Η πρώτη (και τελευταία για τον Barrie) μεταφορά του Πήτερ Παν από το θεατρικό σανίδι στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο έγινε το 1911. Αυτή είναι και η έκδοση, όπου η περίφημη τελεία μας (αυτή της βεβαιότητας και της τέλειας σιγουριάς, οτι ο θάνατος είναι μια φοβερά μεγάλη περιπέτεια) θα μεταμορφωθεί σε ερωτηματικό. Ο τίτλος του βιβλίου είναι "Πήτερ και Γουέντυ" -και θα περάσει αρκετός καιρός και κάμποσες εκδόσεις πριν φύγει η Γουέντυ από το εξώφυλλο και αφήσει μόνο του τον "Πήτερ Παν". Την εικονογράφηση υπογράφει ο Francis Donkin Bedford. Στο δικό του χέρι χρωστάμε και την τελεία που έγινε ερωτηματικό.

Πήτερ Παν

Δεν είναι γνωστό αν η αλλαγή αυτή έγινε εν αγνοία του Μπάρι ή σε συνεννόηση μαζί του. Στη διπλανή σελίδα, στη σελίδα του κειμένου, η τελεία κρατάει σθεναρά τη θέση της. Μόνο στη λεζάντα της εικόνας υποχωρεί, φεύγει κι αφήνει τη θέση της στο ερωτηματικό, αφήνει περιθώριο και χώρο στην αμφιβολία. Μια αμφιβολία, που προφανώς δεν απασχολούσε μόνον τον εικονογράφο. Η χρυσή εποχή του παιδικού βιβλίου, η εποχή της θριαμβικής και ευτυχισμένης περιπέτειας, η εποχή όπου η ζωή ολόκληρη ξετυλιγόταν ακόμα σαν ατελείωτο παιχνίδι, έχει αρχίσει να σκοτεινιάζει. Το 1911 μια ανάσα χωρίζει μόνο τον κόσμο από τον Μεγάλο Πόλεμο. Που δεν θ' αργήσει να χτυπήσει σκοτεινός και αμείλικτος -ακόμα και τη Χώρα του ΠοτέΜαΠοτέ. Ο ίδιος ο Μπάρι συμφώνησε κι επιμελήθηκε διασκευές του έργου του εγκρίνοντας την απάλειψη της επίμαχης φράσης - τα χρόνια που η Αγγλία έστελνε κι έχανε στα πεδία των μαχών τον ανθό των αγοριών της.

Όταν το μεγαλύτερο μέρος του κοινού ήταν στρατιώτες, που είχαν έρθει με ολιγοήμερη χριστουγεννιάτικη άδεια από το μέτωπο, η "φοβερά μεγάλη περιπέτεια του θανάτου" δεν είχε χώρο μέσα στη θεατρική αίθουσα. Τη στιγμή μάλιστα που ο ίδιος ο Τζωρτζ Λιουέλιν Ντέιβις, ο μεγαλύτερος από τα πέντε αγόρια που έζησαν τις περιπέτειες του Πήτερ Παν πρώτα και από πρώτο χέρι, σκοτώθηκε αρχές του 1915 στο μέτωπο της Γαλλίας.

Λίγες βδομάδες αργότερα ο παραγωγός Τσαρλς Φρόμαν, ο ίδιος που είχε πιστέψει στον Πήτερ Παν και τον είχε κάνει θεατρική επιτυχία, επιβιβάζεται στο Λουζιτάνια, από τη Νέα Υόρκη, με προορισμό την Αγγλία. Στις 7 Μαΐου του 1915 το πλοίο βυθίζεται ανοιχτά των αγγλικών ακτών από τορπίλη γερμανικού υποβρυχίου. Από τους 1959 επιβάτες του πνίγονται 1198. Ανάμεσά τους και ο Τσαρλς Φρόμαν. Η ηθοποιός Rita Jolivet, που ταξίδευε με το ίδιο πλοίο, διέσωσε τα τελευταία του λόγια πριν τον καταπιούν τα κύματα:

«Γιατί να τον φοβάται κανείς τον θάνατο; Είναι η πιο μεγάλη περιπέτεια».

Εδώ έχουμε και ερωτηματικό και τελεία.

 

Παρακολουθήστε τη συζήτηση εδώ

δημοφιλή θέματα βιβλίων στο bookbook.gr

Αρκούδες Αστυνομικά Δώρα Εβραίοι Ηρωίδες Ινδιάνοι Κίνα Καλοκαίρι Καπέλα Κατοχή Κυκλάδες Σπίτια Τσίρκο Χριστούγεννα άλογα έρωτας έφηβοι ήθη και έθιμα ήρωες αγάπη αγροκτήματα αγόρια αδέρφια αλεπούδες ανάγνωση ανάποδα παραμύθια ανθρώπινα δικαιώματα αριθμοί αρχαία Ελλάδα αρχιτεκτονική αστέρια αστρονομία βασιλιάδες βατράχια βιβλία βιβλιοθήκες βιογραφίες βροχή βυζαντινή αυτοκρατορία βυθός γάτες γίγαντες γενέθλια γεωμετρία γη γιαγιάδες γιορτή γονείς και παιδιά γύρος του κόσμου δάση δέντρα δεινόσαυροι δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος δημιουργικότητα διάστημα διακοπές διατροφή διαφορετικότητα δράκοι δόντια εκλογές εκπαιδευτικοί ελέφαντες ελληνικά βουνά ελληνική μυθολογία ενηλικίωση εξερευνήσεις εξωγήινοι επαγγέλματα επιστήμη επιστήμονες εποχές ερωτήσεις ευτυχία εφευρέσεις εφηβεία ζουζούνια ζούγκλες ζωγράφοι ζωγραφική ζωγραφικοί πίνακες ζώα ημερολόγια θάλασσα θάνατος θεατρικά έργα θησαυροί ιδέες ιππότες ιστορία, ελληνική ιστορία, παγκόσμια κήποι καιρός καράβια κατάσκοποι κατοικίδια ζώα κλιμακωτά παραμύθια κορίτσια κόμικς λέξεις λαγοί λαχανικά λιοντάρια λύκοι μάγισσες μάγοι μέλλον μαγειρική μαθηματικά μαμάδες μεγέθη μετανάστες μουσεία μουσικά όργανα μουσική μουσικοί μπαμπάδες μύθοι νάνοι νεράιδες νησιά ντετέκτιβς νύχτα ξωτικά ξόρκια οικογένεια οικονομία ορχήστρες ουράνιο τόξο πέταγμα παιδιά παιδιά με ειδικές ικανότητες παιδική ηλικία παιχνίδια παππούδες παραμύθια παρελθόν πειρατες περάσματα περιβάλλον περιβαλλοντική εκπαίδευση περιπέτειες πεταλούδες ποίηση ποδόσφαιρο πολιτικά δικαιώματα ποντίκια ποτάμια πουλιά πρίγκιπες πριγκίπισσες προϊστορία πρόσφυγες πρώτος παγκόσμιος πόλεμος πτήση πόλεις πόλεμος ρομπότ ρούχα ρωμαϊκή αυτοκρατορία σαλιγκάρια σελήνη σεξ σκιάχτρα σκοτάδι σκύλοι συμπεριφορά τρόποι συναισθήματα σχήματα σχολεία σχολείο σχολικός εκφοβισμός σύννεφα τέρατα τέχνη τίγρεις ταξίδια τηλεόραση υποβρύχια φάλαινες φαγητό φαντάσματα φανταστική λογοτεχνία φιλίες φιλοσοφία φοβίες φυσική φόβος φύση χάρτες χειμώνας χελώνες χορός χρυσάφι χρυσοθήρες χρόνος χρόνος μέτρηση χρώματα όνειρα ύπνος
Subscribe Here



τα βιβλία που αγαπήσαμε

βιβλία που ξεχωρίσαμε

συνδέσεις
bookbook.gr
κλείσιμο